Ο μεταβολισμός και το ισοζύγιο ενέργειας

Σκρέκας Γιώργος MD
Χειρουργός - Λαπαροενδοσκόπος.
FH Sp Registrar St' Marys Hospital, London. Δ/ντης Χειρουργικής Μονάδας Παχυσαρκίας ΙΑΣΩ GENERAL. ΤEL. 210 7484185-8 & 6939 193876    www.skrekas.net.

Οι ενεργειακές απαιτήσεις του οργανισμού καλύπτονται με την κατανάλωση τροφής. Η προσλαμβανόμενη ενέργεια εξαρτάται από την ποσότητα και την ποιότητα της τροφής. Οι ενεργειακές απαιτήσεις του οργανισμού διαφέρουν ανάλογα με την ηλικία, τη σωματική διάπλαση και τις καθημερινές δραστηριότητες του ατόμου. Όταν η προσλαμβανόμενη ενέργεια υπερβαίνει τις ημερήσιες ανάγκες, το περίσσευμα αποταμιεύεται στον οργανισμό με τη μορφή λίπους. Η προσλαμβανόμενη ενέργεια είναι σχετικά εύκολο να υπολογιστεί, δεδομένου ότι γνωρίζουμε τη χημική σύνθεση των τροφών και την ενεργειακή τους αξία. Η ενέργεια της τροφής υπολογίζεται συνήθως σε θερμίδες (Kcal). Ο υπολογισμός όμως της καθημερινής αναγκαίας ενέργειας είναι αρκετά περίπλοκος. Η συνολική ενέργεια (ΣΕ) που απαιτείται καθημερινά για κάθε ζωντανό οργανισμό, περιγράφεται απο την εξίσωση: 

ΣΕ = BMR + ΕΦΔ

Είναι δηλαδή το άθροισμα της ενέργειας (ΣΕ) που απαιτείται για το βασικό μεταβολισμό (BMR), δηλαδή της ενέργειας που χρειάζεται καθημερινά ο οργανισμός για τις βασικές λειτουργίες των οργάνων του και της ενέργειας που ξοδεύεται με τη φυσική δραστηριότητα (ΕΦΔ) του οργανισμού (κίνηση, αλλαγή στάσης κλπ). 
Η ενέργεια που απαιτείται για το βασικό μεταβολισμό του ανθρώπινου οργανισμού υπολογίζεται κατά προσέγγιση με τις εμπειρικές εξισώσεις των Harris - Benedict: 

Γυναίκες

BMR = 655 + (9.6 X Βάρος σε κιλά) + (1.8 X Ύψος σε cm) - (4.7 X Ηλικία σε χρόνια).

Άνδρες

BMR = 66 + (13.7 X Βάρος σε κιλά) + (5 X Ύψος σε cm) - (6.8 X Ηλικία σε χρόνια).

Η επιπλέον ενέργεια που καταναλώνουμε με τη φυσική μας δραστηριότητα προστίθεται στις ημερήσιες ανάγκες. Έτσι οι συνολικές ημερήσιες ανάγκες του οργανισμού σε θερμίδες (ΣΕ) υπολογίζονται επίσης εμπειρικά με τις παρακάτω εξισώσεις: 

Όταν δεν υπάρχει αξιόλογη φυσική δραστηριότητα, είναι ΣΕ = BMR Χ 1.2

Όταν υπάρχει κάποια δραστηριότητα, άσκηση ή σπορ 3 φορές την εβδομάδα, είναι ΣΕ = BMR Χ 1.375

Σε πιο έντονη δραστηριότητα, άσκηση ή κάποιο σπορ 3-5 φορές την εβδομάδα, είναι ΣΕ = BMR Χ 1.55

Σε καθημερινή έντονη δραστηριότητα και άσκηση ή απαιτητική εργασία, είναι ΣΕ = BMR Χ 1.725

Σε αθλητές και εξαιρετικά βαριά χειρονακτικά επαγγέλματα, είναι ΣΕ =  BMR Χ 1.9

Παράδειγμα 

Oι ημερήσιες ανάγκες σε ενέργεια για γυναίκα 32 ετών με ύψος 162 cm και βάρος 65 κιλά που κάνει καθιστική ζωή και δεν ασκείται, είναι:  BMR = 655 + (9.6 X 65) + (1.8 X 162 cm) - (4.7 X 32) = 655 + 624 + 292 – 150 = 1421 Kcal  Σύνολο ημερήσιων αναγκών ΣΕ = BMR Χ 1,2 = 1421 Χ 1,2 = 1705 Kcal  Αν η ίδια γυναίκα ασκείται για 90 λεπτά 3 φορές την εβδομάδα, οι ημερήσιες ανάγκες της θα είναι:  Σύνολο ημερήσιων αναγκών ΣΕ = BMR Χ 1,375 = 1421 Χ 1,375 = 1953 Kcal  Αν η γυναίκα αυτή καταναλώνει καθημερινά 1950 Kcal και δεν ασκείται, η ημερήσια υπερκατανάλωση των 250 θερμίδων (πχ ένα ποτήρι χυμός και δυο μπισκότα) θα οδηγήσει σε αύξηση του βάρους με ρυθμό 1 kgr περίπου το μήνα. Το βάρος θεωρητικά θα σταθεροποιηθεί στα 80 περίπου κιλά μετά από 16 μήνες. Από τις μαθηματικές εξισώσεις του μεταβολισμού φαίνεται πόσο σημαντική είναι η συμβολή της φυσικής δραστηριότητας για το μεταβολικό ισοζύγιο. Σημειώστε ότι η ενέργεια που καταναλώνεται για την καθημερινή μας δραστηριότητα αντιπροσωπεύει το 15 – 50% της συνολικής ενέργειας που χρειαζόμαστε.