Παχυσαρκία είναι η υπερβολική αποταμίευση ενέργειας στον οργανισμό με τη μορφή λίπους και προκαλείται από την τακτική λήψη υπερβολικής ποσότητας τροφής που η θερμιδική της αξία υπερβαίνει αυτή που το άτομο καταναλώνει. Η παχυσαρκία αποτελεί ένα διεθνώς αναγνωρισμένο παράγοντα κινδύνου για τη δημόσια υγεία και έχει λάβει στις μέρες μας διαστάσεις παγκόσμιας επιδημίας. Χαρακτηριστικό είναι ότι η επίπτωση της παχυσαρκίας των ενηλίκων στις αναπτυγμένες χώρες αυξήθηκε την τελευταία δεκαετία κατά 37%. Σε μια πρόσφατη μελέτη του British Medical Bulletin φαίνεται ότι σήμερα ο ένας στους τρεις Αμερικανούς και ο ένας στους τέσσερις Ευρωπαίους είναι παχύσαρκος. Αντίθετα, η Ασία και η Αφρική έχουν πολύ χαμηλότερα ποσοστά παχυσαρκίας. Οι Μεσογειακές χώρες μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, έχουν τα υψηλότερα ποσοστά παχυσαρκίας στην Ευρώπη (πίνακας). Σύμφωνα με τα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Στατιστικής Υπηρεσίας (Eurostat) η Ελλάδα κατέχει την πρώτη θέση στην Ευρώπη στην παχυσαρκία των ανδρών με ποσοστό 26,7% ενώ στην παχυσαρκία των γυναικών μοιράζεται τη δεύτερη θέση με την Μεγάλη Βρετανία με ποσοστό 17,8%.

ΓΥΝΑΙΚΕΣ                                                                   ΑΝΔΡΕΣ
Βόρεια Ευρώπη	15%	Βόρεια Ευρώπη	10%
Δυτική Ευρώπη	16%	Δυτική Ευρώπη	13%
Μεσογειακές Χώρες	30%	Μεσογειακές Χώρες	16%
Ανατολική Ευρώπη	30%	Ανατολική Ευρώπη	18%
Η.Π.Α. (λευκές)	8%	Η.Π.Α. (λευκοί)	15%
Η.Π.Α. (έγχρωμες)	37%	Η.Π.Α. (έγχρωμοι)	20%

Γιατί παχαίνουμε όλο και περισσότερο;

Η παθογένεια της παχυσαρκίας είναι πολύπλοκη. Ένας σημαντικός προδιαθεσικός παράγοντας είναι η κληρονομικότητα (20-25%). Η επίδραση της κληρονομικότητας αποδεικνύεται από το γεγονός ότι σε ορισμένες οικογένειες και αλλά και εθνικές πληθυσμιακές ομάδες όπως οι ινδιάνοι φυλής Pima (Αριζόνα, ΗΠΑ), συναντάμε σε πολύ ψηλό ποσοστό παχυσαρκία. Όταν ο ένας εκ των δύο γονέων είναι παχύσαρκος, η θεωρητική πιθανότητα παχυσαρκίας είναι 40% ενώ στην περίπτωση που και οι δύο γονείς είναι παχύσαρκοι, η πιθανότητα σχεδόν διπλασιάζεται. Μια άλλη παρατήρηση που ενισχύει την ίδια άποψη είναι ότι οι μονοωογενείς δίδυμοι (που έχουν ακριβώς τα ίδια γονίδια) εκτός από τις εξωτερικές ομοιότητες έχουν τις περισσότερες φορές και παραπλήσιο βάρος. Με παχυσαρκία σχετίζονται επίσης ορισμένες σπάνιες κληρονομικές παθήσεις του μεταβολισμού (πχ σύνδρομο Prader-Willi, σύνδρομο Bardet-Biedl, σύνδρομο Simpson-Golabi-Behmel, σύνδρομο Cohen’s) καθώς και κάποια νοσήματα των ενδοκρινών αδένων (θυρεοειδούς, παγκρέατος, επινεφριδίων). Η συμβολή τους όμως στην σημερινή επιδημιολογική εξάπλωση της παχυσαρκίας είναι μάλλον αμελητέα. Η επικρατέστερη επιστημονική άποψη είναι ότι:

"Η παχυσαρκία στις μέρες μας προκαλείται από το χρόνιο συνδυασμό υπερκατανάλωσης ανθυγειινών τροφίμων και έλλειψης φυσικής δραστηριότητας. Η ελλειπής ενημέρωση, η καθιστική ζωή και η ανθυγιεινή διατροφή οδηγούν στην παχυσαρκία ακόμη και τα άτομα που δεν καταναλώνουν υπερβολικά μεγάλες ποσότητες τροφής".

Ορισμένοι ψυχογενείς παράγοντες, όπως άγχος και stress, φαίνεται ότι ευνοούν την παχυσαρκία (ψυχογενής θεωρία). Τα αγχώδη και ανικανοποίητα άτομα έχουν αυξημένη πιθανότητα να εμφανίσουν κάτω από συνθήκες ψυχολογικής πίεσης ανώμαλη διατροφική συμπεριφορά όπως βουλιμία και παροξυσμική υπερφαγία.

Το 50% των ινδιάνων Pima πάσχει από παχυσαρκία και διαβήτη.

Ο «τοξικός» συνδυασμός του αιώνα μας.

Η έλλειψη χειρονακτικής εργασίας είναι ένα χαρακτηριστικό της σύγχρονης εποχής που λειτουργεί αποσταθεροποιητικά στο καθημερινό μεταβολικό ισοζύγιο. Από την άλλη πλευρά, η βιομηχανοποίση της αγροτικής παραγωγής και η συνεπακόλουθη αύξηση της παραγωγής τροφίμων έχουν οδηγήσει τα τελευταία 30 χρόνια τις αναπτυγμένες χώρες στην υπερκατανάλωση τροφίμων. Η εποχή μας χαρακτηρίζεται από αφθονία τροφίμων που είναι πλούσια σε λίπος, ζάχαρη και άχρηστη ενέργεια. Υπολογίζεται ότι την δεκαετία του 90 ο μέσος Αμερικανός κατανάλωνε κάθε μέρα 340 θερμίδες περισσότερο απ ότι τη δεκαετία του 80 και 500 θερμίδες περισσότερο απ ότι τη δεκαετία του 50 (University of California Wellness Letter, January 2002). Ένα σοβαρό κοινωνικο-πολιτικό γεγονός του 20ου αιώνα που ενοχοποιείται επίσης για την επιδημιολογική έξαρση της παχυσαρκίας, είναι η μαζική αστικοποίηση και η συνεπακόλουθη αύξηση της απασχόλησης των γυναικών. Η εξάρτηση της σύγχρονης αστικής οικογένειας από την κατεργασμένη - έτοιμη τροφή, είναι η κυριότερη αιτία της εκρηκτικής διάδοσης των ταχυφαγείων (fast-foods) τα τελευταία 20 χρόνια. Τα έτοιμα γεύματα των fast foods είναι το πιό κλασσικό παράδειγμα ανθυγειινής τροφής. Η Ευρωπαϊκή Ιατρική Εταιρεία Μελέτης της Παχυσαρκίας (European Association for the Study of Obesity) εκτιμά ότι άν δεν ληφθούν άμεσα μέτρα, η παχυσαρκία στην Ευρωπαϊκή Ένωση θα φθάσει τα επίπεδα του 50% μέχρι το 2030. 

Ενδεικτικός πίνακας περιεκτικότητας λίπους και θερμίδων μερικών γνωστών προϊόντων fast food.

	Burger King Chicken Tenders, 5 Piece©	Burger King Cheese- burger©	Burger King Coca Cola - Large©	Burger King Hamburger©	Burger King Onion Rings, Large©	McDonalds French Fries - Medium©	McDonalds Sandwiches Cheese- burger©	McDonalds Sauces - Chicken McNuggets (10)©
Θερμίδες (Kcal)	210	360	330	310	480	450	330	510
Λίπος (gr)	12	17	0	14	23	22	14	33
Χοληστερίνη (mgr)	30	50	0	40	5	0	45	85
Ζάχαρη	0	6	82	6	7	0	7	0

Τα fast foods (σάντουιτς, σουβλάκια, πίτσες, τηγανητά κλπ) που από συνήθεια και για λόγους ευκολίας έχουν μπεί στη ζωή μας, είναι ένα κλασσικό παράδειγμα ανθυγιεινής τροφής με ψηλή περιεκτικότητα σε λίπος και άχρηστη ενέργεια.

Η Coca Cola που συχνά συ-νοδεύει τα έτοιμα γεύματα, περιέχει 250-300 θερμίδες. Η επιδημιολογική έξαρση της παχυσαρκίας δεν αφορά μόνο τις αναπτυγμένες χώρες, αλλά και τον αναπτυσσόμενο κόσμο.  Στο Bengal της Ινδίας το 1943 η πείνα σκότωσε σε μιά χρονιά 4 εκατομμύρια ανθρώπους. Σήμερα οι μισές ενήλικες Ινδές θεωρούνται υπέρβαρες.  Στην Κίνα τη δεκαετία του 60 οι άνθρωποι πέθαιναν κατά εκατομμύρια από την πείνα. Σήμερα υπάρχουν περισσότερο από 200 εκατομμύρια υπέρβαροι, ενώ οι παχύσαρκοι στην Κίνα ξεπερνούν τα 60 εκατομμύρια.